Foto l boven: Onderschrift foto no 1: Deze is genomen omstreeks 1906 want de toren is reeds ommanteld. Links de nu ook nog aanwezige kosterswoning. Rechts daarvan de oude christelijke school, afgebroken omstreeks 1928. rechts daarvan een drietal woningen die later plaats maakten voor het schoolplein. Aardappelen en grasland waar de Torenstraat gebouwd werd.
Fotol midden: Gemaakt na 1930 want de nieuwe hervormde school staat er reeds. Met een vergrootglas kunnen we veel kinderen waarnemen ook in een bootje tegen de wal.
Fotol onder: een mooi panorama uit 1975, we zien:
De huizen aan de zeedijk,
De kosterswoning achter en de oude pastorie naast de gereformeerde kerk.
De fruitbomen en bessenstruiken bij “ it kastieltsje” van Harmen. P. Westra.
En nog veel meer.
Foto rechts: Spreekt voor zich.

Tebek yn’e tiid no 75 april 2014

De bouw, bewoning en afbraak van de “Toerstrjittewenten”.

Deze keer gaan we het hebben over een geheel verdwenen Sexbierumer straatnaam n.l de Toerstrjitte of zoals de naam voor 1953 was: de Torenstraat. Deze noordelijk van de rode toren gelegen straat zorgde er voor dat de oude Sixtus kerk beter in de dorpskom kwam te liggen. Eerst even over deze straatnaam. In onze dorpen was voor 1953 geen officiële straatnaamgeving. De namen waren spontaan door de bevolking bedacht, in het fries natuurlijk: Alde Buorren, Nije Buorren, Molepaed, Bargesteech, Terp, Nije Dyk enz. En de huisnummers telden gewoon door. Voor de plaatselijke postloper was het nooit een probleem, de naam van de persoon was voor hem meer dan genoeg. Als de naam op het poststuk b.v. Koos de kapper was, werd het keurig bij Jacobus Sijbesma bezorgd ook al wist de rest van de bevolking amper dat dit de officiële naam van onze kapper was. Aan wat nu de westelijke kant van de Tsjerk Hiddesstrjitte is stonden eigenlijk alleen maar herenhuizen, die toebehoorden aan de dokter de notaris, gemeentearchitect en rustende herenboeren. Zodat dit de Herenstreek of door ansichtkaartfotograven ook wel Herengracht genoemd.
Toen dan ook omstreeks 1910 de latere Toerstrjitte werd gebouwd kon die rij huizen eigenlijk niet de arbeiders of burgerstreek worden genoemd ook al zat de vaart er tussen. Meer dan 40 jaar later kregen pas alle andere buurten een officiële naam. Ook nog wel in het fries. Een paar rasechte friese raadsleden uit die tijd hebben dat er waarschijnlijk doorgekregen. Met de woningen van de arbeidersklasse was het voor 1900 over het algemeen treurig gesteld.
Daar kwam bij dat de inkomsten laag en de gezinnen vaak groot waren. Bovendien waren elektriciteit, waterleiding en gas nog niet aanwezig. De woningwet van 1901 bracht daar verbetering in. In de loop van het jaar daarop trad die wet werking. Daardoor werden er in het gehele land in bijna iedere plaats betaalbare woningen voor de lagere klasse gebouwd waar vaak ook nog een flinke lap grond bij aanwezig was voor de verbouw van aardappelen en groente. Toch was de huur voor velen nog aan de hoge kant zodat het probleem nog niet geheel opgelost was. Tegelijk met de inwerking stelling van deze woningwet kregen de gemeenten de bevoegdheid om aan de echte krotwoningen bordjes met “onbewoonbaar verklaarde woning” te bevestigen zodat ze na het vertrek van de bewoner niet weer bewoond mochten worden. De afbraak vond dan meestal spoedig plaats.
De gemeente Barradeel liet in bijna alle dorpen van deze woningwetwoningen bouwen. Op enkele plaatsen in de gemeente zie je dit type huizen nog staan. In Sexbierum kwamen 24 van dit type woningen, 18 aan de Torenstraat en aansluitend 6 aan de Easterbjirmerdyk (na 1953 Hearewei genoemd). In een krant van 17 december 1976 vonden we bijgaand artikel waarin ook nog aangekondigd wordt dat het rijk en de gemeente extra geld beschikbaar stellen om de laatste “húsketonnen” op te ruimen.
Een mooi panorama uit 1975, we zien:
De huizen aan de zeedijk,
De kosterswoning achter en de oude pastorie naast de gereformeerde kerk.
De fruitbomen en bessenstruiken bij “ it kastieltsje” van Harmen. P. Westra.
En nog veel meer.
De volgende keer hoop ik met u op “bezoek” te gaan bij de bewoners van de Torenstraat en de Easterbjirmerdyk.

Oan’t dan.Harm Zaagsma.