‘IN TZUMMARUM NOEMDEN ZE ME JISKEFET’ De mist hangt als een deken om het huis in Nes.
,,Dadelijk lekker even met de honden wandelen op de Waddendijk”’ zegt John Leddy als het gesprek erop zit.
Hij wordt helemaal niet somber van dit soort weer in zo’n omgeving.
,,Het is toch prachtig.
Het landschap hier vergelijk ik wel eens met dat in Ierland.
’s Zomers open en die schitterende luchten.
‘s Winters lekker mysterieus”.

Leddy is een man van het platteland.
Hij woont in het Brabantse vestingstadje Heusden en af en toe zoekt hij de stilte in Friesland, In de tweede woning van zijn Leeuwarder zwager.
Want de acteur is getrouwd met een Friezin, Jannig Greijdanus uit de Hommerts.

Van hem geen kwaad woord over deze provincie.
In 1942 en 1943 bracht hij er vier weken en in 1944 zelfs negen maanden door bij hoefsmid Herrema in Tzummarum.
Hij zat in het dorp met nog zo’n twintig jongens en meisjes uit Rijswijk die er heen gestuurd waren dankzij de bemoeienis van de hervormde, uit Friesland afkomstige dominee van der Veen.
Met zoon Lieuwe Herrema, inmiddels 82, heeft Leddy nog steeds contact.

Het was een bijzondere tijd.
,,Ik herinner me nog de laatste keer dat we naar Tzummarum gingen.
We moesten met de bus naar Leeuwarden.
De hele nacht gereden.
Ik vergeet het nooit meer: we kregen er bruin brood.
Dat hadden we toen in het Westen al tijden niet meer.
Vanuit Leeuwarden gingen we in groepjes met paard en wagen naar de dorpen.

,,Ze noemden me in Tzummarum jiskefet, want ze konden alles wel aan me kwijt.
De ponden vlogen er in die tijd aan.
“Elke dag moest hij een emmer aardappels schillen en hij kreeg Engelse les met zijn broer Ronald, die bij de hoofdonderwijzer was ondergebracht.
,, Dat is nog goed van pas gekomen rond de bevrijding.
Dan gingen we naar Oosterbierum , waar de Engelsen lagen, om eieren tegen sigaretten te ruilen”.

Nadat Leddy na de oorlog met enige vertraging in den Haag de hbs had afgemaakt wilde hij wat van de wereld zien.
Voor piloot werd hij ‘op een kleinigheid afgekeurd, naar Indonesië mocht hij niet (,, ik moest Eerst in dienst”), hij versierde een beurs om in Amerika sociologie te gaan studeren en ,, rond te reizen natuurlijk” (mocht niet, eerst de dienst) en hij wilde radiotelegrafist op de vaart worden (,, theorie- examen niet gehaald”).

Op zijn 21ste moest hij dus alsnog onder de wapenen.
En wat wordt hem toebedeeld? Radiotelegrafie.
,,Dat is mooi, dacht ik, want die opleiding heb ik gehad.
Maar daar hadden ze in het leger niks mee te maken, ik moest gewoon weer van voren af aan beginnen.”

In die periode ontmoette Leddy een kennis die vertelde van zijn ervaringen op de Toneelschool in Amsterdam.
,,Over sadistische leraren en zo.
Hij was er afgetrapt.
Als rasmasochist dacht ik: dat is wat voor mij.
Maar serieus, eigenlijk is het wel vreemd: op de hbs kon ik heel aardig acteren, maar ik was tot op dat moment nog nooit op het idee gekomen om er mijn vak van te maken.”

In uniform meldde John zich bij de directeur van de Toneelschool.
Maar om op tijd aan het schooljaar te beginnen, moest hij wel iets eerder uit dienst.
Dat werd geweigerd.
Een brief aan het ministerie van oorlog hielp niet, evenmin een aan prins Bernhard persoonlijk gericht verzoek.
,, Ik weet nog wel dat diens secretaris bij de directeur van de school kwam.
Hij zei dat de directeur er maar trots op moest zijn dat hij iemand van de Koninklijke Landmacht op zijn school kreeg.
Maar wel straks, niet nu.

Het ene verhaal haalt het andere nar boven bij Leddy.
,,Ik ben nu eenmaal een zijpadmens.”
Zo komt hij terecht bij zijn auditie.
,,Ik had een gedicht van Slauerhoff voorbereid en een stukje uit ‘Peer Gynt’.
Ik kwam die zaal binnen en er zaten een paar mensen achter een tafel met een groen kleed.
Ik vond het net of je een examen boekhouden ging maken.
Ik weet nog dat het er warm was.
Dat ze moesten lachen toen ik mijn jasje uittrok.
Dat eerst mijn ene been begon te trillen en toen mijn andere.
En ik wet ook nog dat Ank van der Moer erbij zat.
En dat ik me helemaal op haar fixeerde.
Het zal haar uitstraling wel geweest zijn.”

Hoe dan ook, Leddy werd toegelaten.
Hij moest wennen aan het sfeertje op de Toneelschool.
,, Ik had het idee dat ze de hele dag lachten en elkaar om de hals vielen en zoenden.
Als je dan zelf net uit militaire dienst komt…”
Het is acteurs eigen, denkt hij.
,, Van de zomer nog.
Ik zat op een terras in Antwerpen.
Iets verderop zat een groepje heel druk en overdreven te doen.
Ik herkende dat gedrag onmiddellijk. Acteurs.
Even laten zien hoe bijzonder ze zich vinden.”

In 1968 ontmoette Leddy in Maastricht Jannig Greijdanus, die er studeerde aan de kunstacademie Jan van Eyk.
Het klikte en John maakte er meteen werk van.
Hij wilde toch al op zeilcursus in Friesland en boekte in Langweer gelijk voor twee personen.
Daarna schreef hij Jannig een brief, waarin hij die stap uitlegde en erbij meldde dat hij haar niets kwalijk nam als ze niet op dat plan inging.
Dat deed ze wel.

De zeilvakantie kreeg een vervolg in een huisje in Friesland.
,,Ik speelde toen samen met Leen Jongewaard in een stuk.
Ik hoorde van hem dat hij een huisje had in de Mieden bij Tzummarum.
Dat mocht ik van hem lenen, als ik de boel eens grondig opfriste.
We kwamen terug van die zeilschool, waar ze toen nog een jongens- en meisjesafdeling hadden.
Toen hoorden we van Leen dat net de kapitale boerderij ernaast was afgebrand en dat de bewoners ervan in het huisje zaten dat ik zo netjes had schoongemaakt.
Maar die mensen vonden het zo sneu dat ze voor ons in no time een ander huisje regelden, in Boer.”

Terug naar het werk.
Leddy heeft bij ondermeer het Rotterdams Toneel, Ensemble, Globe, Proloog en het Publiekstheater een flinke staat van dienst opgebouwd, maar het bekendst werd hij door de rol van Koos Dobbelsteen in ‘Zeg ‘ns AAA…..”, jarenlang de populairste tv- serie van het land.
,,Natuurlijk word je nog wel eens nageroepen.
Maar ik heb van die bekendheid altijd meer plezier gehad dan ergernis.”

Dat bekende Nederlanderschap moet je ook weten te relativeren.
Weer schiet hem een anekdote te binnen.
,,Ik was ergens op het Brabantse platteland aan het voorbereiden op een sponsorfietstocht van San Fransisco naar Los Angeles.
Die zou ik samen met mijn zoon doen.
Ik trainde op zo’n ligfiets.
Haalt er op een gegeven moment een jochie me hijgend in en roept: ha die Koos Alberts.”
Buitenstaanders hebben wel eens moeite fictie en werkelijkheid uit elkaar te houden.
,,Toen we in ons huis een tijd lang bouwvakkers over de vloer hadden, vonden die het eerst maar gek dat ik niks deed.
Die konden zich niet voorstellen dat Koos in het echte leven twee linker handen heeft.”

Volgend jaar komt er een theaterversie van ‘zeg ‘ns AAA…..’.
Iedereen uit de tv-serie is van de partij, behalve Leddy.
,,Ik moet er niet aan denken.
Het is heel leuk geweest.
Maar het duurde toen zo lang dat ik wel eens dacht: hiervoor ben ik toch niet naar de Toneelschool gegaan”.
Bovendien biedt zijn afwezigheid allerlei nieuwe mogelijkheden, vindt hij.
,,Je vertelt bijvoorbeeld dat Mien van Koos gescheiden is.
Of dat ie overleden is.
Dan kun je Mien mooi laten trouwen met Jopie, de klusjesman.”
De komende maanden zingt en danst Leddy vier keer in de week in ‘Copacabana’.
De producenten wilden hem zo graag in hun show hebben dat hij een auto met chauffeuse toegewezen kreeg.
,,Die haalt me thuis op en zet me er weer af.”

Zijn korte Friese inleiding bereidde hij voor met de tweede dirigente van de productie, de Friese Anke Piersma.
,,Ik kan een beetje Fries spreken, maar ik heb het eigenlijk nooit durven doen sinds ik in Tzummarum als puber uitgelachen werd, toen ik het probeerde.”

Hij is erg enthousiast over de voorstelling.
,,Een heerlijke musical.
Als je shagrijnig binnenkomt ga je er gegarandeerd vrolijk weer uit.”
Het is hard werken voor de hele groep.
Leddy is verreweg de oudste: 12 januari wordt hij 73.
Maar hij voelt zich nog zo fit als een hoentje.
,,En ik doe er niks voor.
Ik jog niet, ga niet naar een sportschool.
Ik werk alleen op mijn volkstuin en wandel graag met de honden.”

Voor het komend seizoen staat er een project op de rol, waar hij erg naar uitkijkt.
John gaat dan de planken op met zijn dochter Rixt (26), in 2001 afgestudeerd aan de acteursopleiding aan de Hogeschool voor Kunsten in Utrecht.
De werktitel is ‘De vader van …..’en het uitgangspunt is een herinnering aan een vakantie van vroeger.

Vader en dochter Leddy staan op het strand.
Pa filmt.,,Ik wil later ook actrice worden”, zegt de dochter. L.C. 3-1-2003.